Ο φημισμένος Ελληνοκύπριος συνθέτης μίλησε στη δημοσιογράφο Αναστασία Κολυβά για την οικογένειά του που ξεριζώθηκε λόγω της τουρκικής εισβολής πριν 51 χρόνια στην Κύπρο (21.07.2025).
Η ιστορία της Κύπρου το καλοκαίρι του 1974 δεν γράφτηκε μόνο με αποφάσεις των ηγεσιών και στρατιωτικούς χάρτες. Γράφτηκε, κυρίως, μέσα από τα μάτια εκείνων που τη βίωσαν: ανθρώπων που ξύπνησαν μέσα σε βομβαρδισμούς, παιδιών που είδαν τα σπίτια τους να χάνονται, γονιών που έχασαν τα παιδιά τους, στρατιωτών που πολέμησαν και αγνοουμένων που δεν έχουν βρεθεί ακόμη.
Με αφορμή τα 51 χρόνια που συμπληρώθηκαν χθες (20/7) από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, το Athensmagazine.gr ήρθε σε επαφή με ένα πρόσωπο που δίνει φωνή στο κυπριακό δράμα: τον Μάριο Ιωάννου Ηλία. Μιλώντας στη δημοσιογράφο Αναστασία Κολυβά, αποκάλυψε τα πραγματικά γεγονότα της μαύρης επετείου και το βίωμα της οικογένειάς του.
Ο Μάριος Ιωάννου Ηλία έχει δύο αγνοούμενους θείους
Έχοντας γεννηθεί στις 19 Ιουνίου 1978 στην Πάφο της Κύπρου, ο Μάριος Ιωάννου Ηλία ανήκει στην αμέσως επόμενη γενιά μετά την εισβολή. Είναι διεθνώς αναγνωρισμένος Ελληνοκύπριος συνθέτης, ακαδημαϊκός και διευθυντής καλλιτεχνικών και πολιτιστικών θεσμών. Δεν έχει ζήσει ο ίδιος το τραύμα της εισβολής, αλλά οι οικογενειακές μαρτυρίες τού έχουν μεταφέρει την ιστορική μνήμη και την αλήθεια για τις βαρβαρότητες των γεγονότων.
«Οι γονείς μου κατάγονταν από την Κερύνεια και ζούσαν μια πλουσιοπάροχη ζωή. Ήταν γαιοκτήμονες, είχαν τα χωράφια και τα σπίτια τους σε διάφορες περιοχές. Ήταν αρραβωνιασμένοι και προγραμμάτιζαν το καλοκαίρι του 1974 να παντρευτούν.»
«Η οικογένεια της μητέρας μου υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει τις πατρογονικές της εστίες δια της βίας. Στην αρχή αρνήθηκαν και έτσι παρέμειναν εγκλωβισμένοι για δύο ολόκληρα χρόνια. Όμως, λόγω της συνεχούς ασκούμενης βίας, εξαναγκάστηκαν να φύγουν από την Κερύνεια. Η μοίρα έπαιξε πιο σκληρό παιχνίδι στον πατέρα μου, που έχει δύο αδέλφια, 16 και 18 χρονών τότε, που εξακολουθούν να είναι αγνοούμενα.»
Όταν έγινε η εισβολή, πήγαν να κρυφτούν σε ένα ιδιόκτητο μέρος, κοντά στο δάσος, γιατί πίστευαν ότι θα ήταν κάτι προσωρινό. Κάθε πρωί ο παππούς μου τους πήγαινε τροφή σε μία πηγή. Για κακή τους τύχη, ένα πρωί είχε βρέξει και τα αποτυπώματα των παπουτσιών είχαν μείνει πάνω στο βρεγμένο έδαφος.
«Πιθανότατα ένας Τουρκοκύπριος, ο οποίος δούλευε στα αγροκτήματα του παππού, είχε ενημερώσει τον τουρκικό στρατό ότι σε εκείνη την περιοχή υπήρχαν φρέσκα αποτυπώματα. Την άλλη μέρα ο στρατός που καραδοκούσε συνέλαβε τα παιδιά. Ο παππούς, όταν πήγε να τους αφήσει το φαγητό, παρατήρησε ότι το έδαφος ήταν ανακατωμένο. Υπήρχαν κομμάτια από τα ρούχα που φορούσαν οι γιοι του μαζί με αίμα. Αντιλήφθηκε ότι κάτι τραγικό είχε συμβεί και έμαθε ότι τους κρατούσαν αιχμαλώτους.»
«Όταν πήγε να τους δει, ένα από τα παιδιά του τού εκμυστηρεύτηκε ότι τους είχαν πυροβολήσει στα πόδια και τους είχαν δείρει βάναυσα, ώστε να μαρτυρήσουν πληροφορίες. Αυτοί όμως ήταν έφηβοι και δεν είχαν καμία σχέση με τον στρατό. Ο παππούς επέστρεψε στο σπίτι, γιατί είχε συμφωνηθεί με τον Τούρκο αξιωματικό ότι θα πήγαινε στα κρατητήρια την επόμενη μέρα για να τους δει και η μητέρα τους, να τους φέρει ρούχα και για να τους περιθάλψει.»
«Από τις 15 Σεπτέμβρη του 1974 μέχρι και σήμερα αγνοούνται»
«Δυστυχώς, οι δύο θείοι μου την επομένη μέρα ήταν εξαφανισμένοι. Έμαθε ο παππούς μου ότι ήταν ο Ερυθρός Σταυρός στην περιοχή και τους ενημέρωσε για τα παιδιά του, ώστε να τους καταγράψουν. Όταν πήγαν στον χώρο που τους κρατούσαν, δεν τους βρήκαν και ο τουρκικός στρατός αρνήθηκε τα πάντα», όπως εξηγεί ο Μάριος Ιωάννου Ηλία.
«Από τις 15 Σεπτέμβρη του 1974 μέχρι και σήμερα αγνοούνται. Είναι βάρβαρο να σου φέρνουν μέσα σε ένα κουτί παπουτσιών δύο-τρία κοκαλάκια που ανήκουν στον άνθρωπό σου και να σου λένε ότι έχει ταυτοποιηθεί. Δύσκολο είναι κάποιος να το αποδεχτεί, ειδικά εάν έχει ζήσει με την ελπίδα της επανένωσης. Είναι ένα θέμα που χρίζει ιδιαίτερης αντιμετώπισης από το κράτος. Δεν είναι μόνο η τύχη των αγνοουμένων, αλλά και ο σεβασμός στον άνθρωπο και στους συγγενείς που έμειναν πίσω. Οι ζωντανοί είναι αυτοί που συνεχίζουν να υποφέρουν.»
«Επίσης, ο αδερφός του παππού μου στάθηκε άτυχος. Τον πυροβόλησαν εν ψυχρώ τη στιγμή που πήγε να ανοίξει την πόρτα της φάρμας για να απελευθερώσει τα ζώα του, ώστε να επιβιώσουν. Η γιαγιά μου έλεγε ότι ο κατοχικός στρατός κρατούσε εκείνη και άλλες νεαρές γυναίκες αιχμάλωτες και οι Τούρκοι προσπαθούσαν επανειλημμένα να βιάσουν τις νεότερες. Με ένα μαχαίρι είχε αποτρέψει τους στρατιώτες να τις πλησιάσουν. Είχε σθένος και αντίσταση αυτή η γυναίκα.»
Η οικουμενική διάσταση του κυπριακού τραύματος
Ο Μάριος Ιωάννου Ηλία παράγει τέχνη που εμπνέεται από τα προσωπικά βιώματα, αλλά και από μία οικουμενική και καθολική διάσταση που εκφράζει τον Ελληνισμό και την ανθρωπότητα μέσα στους αιώνες. Δεν είναι τυχαίο που τον αποκαλούν το παιδί-θαύμα της σύγχρονης μουσικής.
«Θα σας αναφέρω τρία έργα μου που αναδεικνύουν την κυπριακή τραγωδία.»
«Το πρώτο ορατόριο ήταν ανάθεση της Κυπριακής Δημοκρατίας και έχει τον τίτλο «Πονεμένες Παναγιές». Είναι αφιερωμένο στις μάνες των αγνοουμένων, που μπορεί να είναι είτε Ελληνοκύπριες είτε Τουρκοκύπριες. Όταν κάναμε τις πρόβες της ορχήστρας, είχα ενημερωθεί ότι στους μουσικούς υπήρχε μία Τουρκοκύπρια. Την είχα προσεγγίσει και είχαμε μιλήσει για την πραγματική διάσταση του έργου. Η Παναγιά είναι ένα οικουμενικό σύμβολο, το οποίο δεν συσχετίζεται με οποιοδήποτε διαβατήριο χώρας ή εθνικότητας.»
«Η μάνα είναι μάνα ανεξάρτητα από τον τόπο καταγωγής της. Η οδύνη που νιώθει ως απόρροια της απώλειας του παιδιού της δεν μπορεί να περιοριστεί σε οποιαδήποτε εθνική ή πολιτικογραφημένη διάσταση. Οι «Πονεμένες Παναγιές» αφορούν οποιαδήποτε μάνα που υποφέρει, όπως υπέφερε και η ίδια η Παναγία κάτω από τον Σταυρό.»
«Το δεύτερο ορατόριο, ανάθεση του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Κύπρου και της Ιεράς Αρχιεπισκοπής, παρουσιάστηκε πέρσι για την 50ή μαύρη επέτειο του πραξικοπήματος και της τουρκικής εισβολής και φέρει τον τίτλο «Οι καμπάνες θα ηχήσουν και πάλι». Αντιπαραβάλλει την Εβδομάδα των Παθών του Ιησού Χριστού με τον Γολγοθά της Κύπρου. Είναι μοιρασμένο σε επτά στάδια, όπως και οι επτά ημέρες της Εβδομάδας των Παθών, και γίνεται αναφορά στις πράξεις της Προδοσίας, της Σταύρωσης, της Ταφής και της Ανάστασης, την οποία προσμένουμε σε πνευματική και υλική διάσταση.»
«Στο έργο γίνεται επίσης αναφορά στην αρχαία τραγωδία και στην έννοια της κάθαρσης. Η Ανάσταση παίρνει τη μορφή της λύτρωσης, της κάθαρσης από τον πόνο. Εφόσον η Ανάσταση για κάποιες μάνες δεν μπόρεσε να επέλθει σε αυτή τη ζωή, το έργο, στο κλείσιμό του, προσδίδει αυτή την αναστάσιμη διάρκεια και, ως εκ τούτου, τη λύτρωση η οποία επέρχεται μέσω της Ανάστασης. Συνάμα, ο χαρμόσυνος χτύπος της καμπάνας προμηνύει την ανάσταση της πατρίδας μας – την ελευθερία.»
«Το τρίτο έργο, το «Αίμα», με αναφορά στον απαγχονισμό του Αρχιεπισκόπου Κύπρου Κυπριανού και τον αποκεφαλισμό άλλων τριών επισκόπων στις 9 Ιουλίου 1821, πραγματοποίησε πρεμιέρα πέρσι τον Νοέμβριο στη Βιέννη. Μας μιλάει για τη σημασία διάλυσης του αυταρχισμού και της βίας και διατήρησης της ελπίδας. Πρέπει να αντιστεκόμαστε στον χρόνο και να παραμένουμε πιστοί στο χρέος για τη διαφύλαξη της πολυπολιτισμικής μας ταυτότητας, εφόσον βρισκόμαστε σε ένα σταυροδρόμι διάφορων πολιτισμών.»
«Όσο πιο μακριά είμαι από την Κερύνεια τόσο πιο κοντά της την αισθάνομαι»
Για τον Μάριο Ιωάννου Ηλία, η Κερύνεια μπορεί να μην είναι το βιολογικό του σπίτι, αλλά είναι το πνευματικό του σπίτι. «Όσο πιο μακριά βρίσκομαι γεωγραφικά από αυτή τη νοηματική πατρίδα, που δεν είχα ευτυχήσει να ζήσω, τόσο πιο κοντά νιώθω ότι πλησιάζω. Αυτό δεν θα μπορούσε να συμβεί αν δεν υπήρχαν οι πρόγονοί μου, παππούδες και γιαγιάδες.»
«Μέσα από τα βιώματά τους, ένιωθα ότι ήμουν και εγώ εκεί. Σε κάποια φάση, όταν άνοιξαν τα οδοφράγματα, υπήρξε το δίλημμα αν είναι ηθικά ορθό να παρουσιάσουμε το διαβατήριο και την ταυτότητά μας ως πολίτες της Κύπρου και της Ευρωπαϊκής Ένωσης για να πάμε στο ίδιο μας το σπίτι.»
«Θεωρήσαμε ότι είχαμε καθήκον να γνωρίσουμε τις πατρογονικές μας εστίες, οι οποίες έχουν πέσει θύμα εκμετάλλευσης. Στα οικόπεδα του πατέρα μου σήμερα βρίσκονται πανεπιστήμια, νοσοκομεία, τράπεζες, σούπερ μάρκετ, έχουν ανοίξει δρόμους και έχουν γίνει αγνώριστα. Κάποια δε έχουν γίνει στρατιωτικές περιοχές, άρα δεν μπορούμε καν να πάμε εκεί.»
«Κρατάμε όμως τις μνήμες. Οι «Καμπάνες θα ηχήσουν και πάλι» τελειώνουν με τη ρήση του Μιχάλη Πασιαρδή: «Η γη είναι το κράτημα στη γη να κρατηθούμε». «Αυτό το χώμα είναι δικό τους και δικό μας», έγραψε ο Ρίτσος, αναφερόμενος στους νεκρούς και στους ζωντανούς. Η γη είναι πολύ σημαντική γιατί διατηρεί ζωντανές τις αφηγήσεις όλων όσων έχουν ζήσει οι άνθρωποί μας.»
Η πληγή του Κυπριακού παραμένει ανοιχτή
Ο Μάριος Ιωάννου Ηλία αναρωτιέται πώς κάποιος που δεν γνωρίζει για την ύπαρξη της Κύπρου ή του προβλήματός της μπορεί να ευαισθητοποιηθεί για αυτά που συμβαίνουν. Η τέχνη καταφέρνει να υπερβαίνει κάθε γλωσσολογικό εμπόδιο, επιτρέποντας στον κόσμο εκτός Κύπρου να μάθει την αλήθεια για τα γεγονότα του 1974. «Η πραγματική ψυχή ενός έθνους είναι ο λαός και η παρακαταθήκη του. Την πρώτη μαρτυρία και μνήμη οφείλουμε να διασφαλίσουμε από γενιά σε γενιά. Oι ανατροπές στην ανθρωπότητα συνήθως ξεκινούσαν από κάποιες ατομικές ενέργειες. Ένα έθνος πρέπει να βρει το σθένος να συμπορεύεται και να φέρει αλλαγές ως κοινωνικό σύνολο.»
